Natuurlijke grote vrede

Het onderricht van de Boeddha is omvangrijk. Het ‘Woord van de Boeddha’ alleen al vult meer dan honderd boekdelen. De commentaren en verhandelingen van de grote Indiase geleerden vullen er nog eens meer dan tweehonderd en dan laten we alle werken van de grote Tibetaanse meesters nog buiten beschouwing. Maar tegelijkertijd kan het onderricht van de Boeddha op diepzinnige wijze tot zijn essentie worden teruggebracht.

Ik herinner me dat mijn meester Dilgo Khyentse Rinpoche altijd zei: “Het onderricht van de Boeddha is zowel ‘omvangrijk’ als ‘diepzinnig’: het omvangrijke is de benadering van de geleerde, de pandit, en het diepzinnige is de benadering van de yogi.” Toen aan de Boeddha zelf werd gevraagd zijn onderricht samen te vatten, zei hij:

Doe niets wat schadelijk is,
ontwikkel een overvloed aan verdienste,
onze geest temmen,
dit is het onderricht van alle boeddha’s.

De zinsnede ‘Doe niets wat schadelijk is’ betekent het afzien van kwalijke, schadelijke en negatieve handelingen die de oorzaak van lijden zijn, zowel voor onszelf als voor anderen. ‘Ontwikkel een overvloed aan verdienste’ is je wijden aan de positieve, heilzame en deugdzame handelingen die de oorzaak van geluk zijn, ook weer zowel voor onszelf als voor anderen. Het allerbelangrijkste is evenwel dat we ‘onze geest temmen’. Inderdaad zeggen de meesters, zoals Nyoshul Khen Rinpoche, vaak dat deze ene regel de essentie van het onderricht van de Boeddha samenvat. Want de zin van zowel het onderricht als van ons hele bestaan is het realiseren van de ware natuur van onze eigen geest.

De geest is de wortel van alles: de schepper van geluk en de schepper van lijden, de schepper van samsara en de schepper van nirvana. In het Tibetaanse onderricht wordt de geest ‘de koning die verantwoordelijk is voor alles’ (kun jé gyalpo) genoemd, het universele ordenende principe. De grote meester Padmasambhava zei: “Probeer niet de wortel van de verschijnselen te doorsnijden, doorsnijd de wortel van de geest.” Daarom vind ik deze woorden van de Boeddha zo inspirerend: “We zijn wat we denken. Alles wat we zijn, begint met onze gedachten. Met onze gedachten maken we de wereld. […] Spreek en handel met een zuivere geest en geluk zal volgen.” Als we ons dit maar zouden herinneren, het ter harte nemen, en hart en geest zuiver konden houden, zou geluk werkelijk volgen. Het hele onderricht van de Boeddha is dan ook gericht op het temmen van de geest en het zuiver houden van hart en geest.

Dit begint wanneer we meditatie gaan beoefenen. We laten al onze onstuimige gedachten en emoties langzaam tot rust komen in een staat van natuurlijke vrede. Nyoshul Khen Rinpoche zei:

Laat rusten in natuurlijke grote vrede, deze uitgeputte geest,
murw geslagen door karma en neurotische gedachten,
als het meedogenloos geweld van de beukende golven
in de oneindige oceaan van samsara.
Rust in natuurlijke grote vrede.

Hoe komen gedachten en emoties tot rust? Als je een glas modderig water stil laat staan, zonder het te bewegen, zakt de modder naar de bodem en wordt de helderheid van het water zichtbaar. Op dezelfde manier laten we in meditatie onze gedachten en emoties op een natuurlijke manier rusten en in een toestand van natuurlijke ontspanning komen. Er is een mooi gezegde van de grote meesters uit het verleden. Ik herinner me wat een openbaring het was toen ik deze twee regels voor het eerst hoorde, omdat hierin zowel getoond wordt wat de natuur van de geest is, als hoe je er in kunt verblijven, wat de beoefening van meditatie is. In het Tibetaans klinkt het prachtig, bijna muzikaal: chu ma nyok na dang, sem ma chö na de. Ruw vertaald betekent het: ‘Water, als je er niet in roert, zal helder worden; de geest, als je hem onveranderd laat, zal zijn eigen natuurlijke vrede vinden.’

Deze instructie is zo geweldig omdat ze de nadruk legt op natuurlijkheid, en op het simpelweg laten zijn van onze geest, onveranderd en zonder ook maar iets te wijzigen. Ons eigenlijke probleem is dat we manipuleren, verkeerd interpreteren en te veel denken. Eén meester zei altijd dat de grondoorzaak van al onze geestelijke problemen te veel denken was. Zoals de Boeddha zei: “Met onze gedachten maken we de wereld.” Maar als we onze geest zuiver houden en hem kalm, in de natuurlijke staat, laten rusten, gebeurt er iets buitengewoons wanneer we beoefenen.